Nesiller boyunca fakirleşen ailelerin ortak bir özelliği var: sıkıştıklarında varlık satarlar. Dedenin toprağı gider, sonra babanın evi gider.
Zenginleşen ailelerde ise farklı bir refleks görülür: varlık satılmaz, teminat gösterilir. Alınan borçla yeni varlık edinilir. Varlık kalır, üstüne bir tane daha eklenir.
Neden bu kadar belirleyici?
Çünkü sattığınız varlığın gelecekteki değer artışından da vazgeçmiş olursunuz. Bugünün ihtiyacını çözersiniz, yarının bileşik getirisini kaybedersiniz.
Enflasyonun yüksek olduğu bir ekonomide bu fark katlanarak büyür. Nakit erir, gayrimenkul çoğu dönemde enflasyona yakın veya üstünde seyreder. Varlığı elden çıkarmak, farkında olmadan tarafını değiştirmektir.
Ama bu kural her zaman doğru değil
Bu fikri savunurken dürüst olmak lazım: teminat göstermek bedava değildir. Borcun bir faizi vardır ve o faiz, varlığın değer artışından yüksekse denklem tersine döner.
Ayrıca teminat gösterilen varlık, borç ödenmediğinde gider. Yani “satmıyorum, teminat gösteriyorum” demek riski yok etmez; riski erteler ve büyütür.
Kaldıraç, geliri düzenli ve öngörülebilir olan için araçtır. Geliri dalgalı olan için tuzaktır.
Gayrimenkulde pratik karşılığı
Bana “evi satıp borcu kapatayım mı” diye soranlara ilk sorduğum şey şu oluyor: bu evi beş yıl daha tutabilecek nakit akışınız var mı?
Varsa, satmadan çözüm aramaya değer. Yoksa, satmak utanılacak bir şey değil — kötü olan, tutamayacağınız bir varlığı zorla tutup daha kötü şartlarda satmak zorunda kalmaktır.
Doğru cevap ailenin nakit akışına göre değişir. Sloganla karar verilmez.